Fatura ve vergi · 14 dk okuma · Güncellendi: 2026-10-12

Dövizli fatura ve kur farkı: avro ile satıp lira ile kapatmanın kuralları

Fiyatı avroyla verip parayı aylar sonra lirayla almak, faturanın ikinci bir hayatı olması demektir. Bu yazıda o ikinci hayatı, yani kur farkını, örnek bir hesapla baştan sona çözüyoruz.

Kısaca

• Dövizli fatura, bedeli yabancı para cinsinden belirlenen ve aynı belgede Türk lirası karşılığı ile kullanılan kuru gösteren faturadır; defter kayıtları ve KDV beyanı Türk lirası ile yapılır.
• Bedel dövizle belirlenip teslimden sonra tahsil edildiğinde, fatura tarihi ile tahsilat tarihi arasındaki kur değişimi kur farkı doğurur ve bu fark KDV matrahının bir parçasıdır.
• Satıcı lehine oluşan kur farkı için satıcı, alıcı lehine oluşan kur farkı için alıcı fatura düzenler; KDV, asıl teslimin yapıldığı tarihte geçerli oran üzerinden hesaplanır.
• Yıl sonu ve geçici vergi dönemlerindeki değerleme farkları için kur farkı faturası düzenlenmez; fatura, tahsilat veya ödeme gerçekleştiğinde kesilir.
• Kur riskini azaltmanın en sade yolları; döviz gelir ve giderlerini eşlemek, vadeleri kısaltmak, sözleşmeye kur maddesi yazmak ve her pazartesi açık döviz pozisyonunuzu görmektir.

Atlas Kahve Kavurma, Karaköy Pera Otel'e lobi barı için profesyonel bir espresso makinesi sattı. Makine İtalya'dan avroyla geldiği için teklif de avroyla verildi: 4.000 avro artı KDV, ödeme 45 gün sonra, ödeme günündeki kurdan.

Faturayı kesen ekip arkadaşı rahatladı, iş bitti sandı. Oysa 45 gün sonra otelin gönderdiği lira tutarı faturadakinden farklı olacaktı ve o farkın da bir faturası gerekecekti. Yazının sonunda, bu farkı kimin keseceğini, KDV'sini nasıl hesaplayacağınızı ve kur riskini hangi dört alışkanlıkla küçülteceğinizi bileceksiniz.

Bölüm 1 · Temel Dövizli fatura nedir, Türkiye'de kesilebilir mi?

Dövizli fatura, mal veya hizmet bedelinin avro, dolar gibi yabancı bir para cinsinden yazıldığı ve aynı belgede Türk lirası karşılığının ve kullanılan kurun gösterildiği faturadır. Türkiye'de kesilebilir; ancak defter kayıtları ve KDV beyannamesi Türk lirası ile yapıldığı için her dövizli işlem eninde sonunda liraya çevrilir.

Burada iki ayrı soruyu karıştırmamak gerekir. Birincisi vergi tarafı: faturada döviz kullanılabilir mi? Evet. İkincisi sözleşme tarafı: yurt içindeki iki şirket aralarındaki sözleşmede bedeli döviz cinsinden kararlaştırabilir mi? Bu, sözleşmenin türüne göre değişir.

Atlas Kahve örneğinde satılan şey bir makine, yani menkul bir mal. Bedelin avroyla belirlenmesi bu nedenle mümkün. Aynı otele verilen barista eğitimi ise bir hizmet sözleşmesidir; onu avroyla fiyatlamadan önce durup kontrol etmek gerekir.

Tablodaki son satır, bu yazının asıl konusudur. Ama önce şu soruya net bir cevap vermek gerekiyor: lira karşılığını hangi kurla bulacaksınız?

Bölüm 2 · Kur Dövizli faturada hangi TCMB kuru kullanılır?

Dövizli faturanın Türk lirası karşılığı, uygulamada çoğunlukla fatura tarihinde geçerli olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) döviz alış kuru ile bulunur. Mevzuat yurt içi satışlarda tek bir kur türünü açıkça dayatmaz; önemli olan, sözleşmede hangi kurun esas alınacağının yazılması ve şirketin bunu tutarlı uygulamasıdır.

TCMB her iş günü saat 15.30'da gösterge niteliğindeki kurları ilan eder ve bu kurlar ertesi gün geçerli olur. Bu yüzden bir sabah kesilen faturada genellikle önceki iş günü ilan edilen kur kullanılır. Hafta sonu kesilen faturada ise cuma günü ilan edilen kur geçerlidir.

• Döviz alış kuru: Bankanın sizden döviz alırken uyguladığı kurdur. Değerlemede ve ihracat istisnasında esas alınan kurdur.
• Döviz satış kuru: Bankanın size döviz satarken uyguladığı kurdur. Bazı sözleşmelerde alıcının ödeme maliyetini yansıtmak için tercih edilir.
• Efektif kurlar: Nakit banknot işlemleri içindir; fatura çevriminde pek kullanılmaz.

Kuru seçtiniz, faturayı kestiniz. Asıl hareket şimdi başlıyor: müşteri parayı faturadaki kurdan değil, ödeme günündeki kurdan gönderiyor.

Bölüm 3 · Fark Kur farkı nedir, ne zaman doğar?

Kur farkı, döviz cinsinden belirlenen bir bedelin fatura tarihindeki Türk lirası karşılığı ile tahsil veya ödeme tarihindeki Türk lirası karşılığı arasındaki farktır. Yalnızca bedel dövizle belirlenmiş ve ödeme sonraki bir tarihte o günün kuruyla yapılıyorsa ortaya çıkar.

Eğer faturayı kestiğiniz gün lira tutarı kesinleşmiş ve müşteri o sabit lira tutarını ödeyecekse, kur ne kadar oynarsa oynasın kur farkı doğmaz. Döviz tutarı faturada sadece bilgi amaçlı durur. Bu ayrım, işin yarısını tek başına çözer.

1. Teklif — Bedel avro, kur maddesi yazılı
2. Fatura — Fatura günü kuru ile TL karşılığı
3. Vade — 45 gün boyunca kur değişir
4. Tahsilat — Ödeme günü kuru ile TL
5. Kur farkı faturası — Lehine olan taraf keser

Kural netleşti: fark matraha dahil ve KDV'si var. Şimdi rakamlarla görelim, çünkü kur farkı kâğıt üzerinde değil, hesap makinesinde anlaşılır.

Bölüm 4 · Hesap Kur farkı nasıl hesaplanır? Adım adım TL örneği

Kur farkı, KDV hariç döviz bedelinin iki kur arasındaki farkla çarpılmasıyla hesaplanır; bulunan tutara asıl satışın KDV oranı eklenir. Aşağıdaki örnekte kurlar yalnızca hesabı göstermek için seçilmiş temsili rakamlardır.

Tahsil edilen 247.200 TL; 240.000 TL ilk fatura ile 7.200 TL kur farkı faturasının toplamına eşittir. KDV tutarının kendi kur farkı (800 EUR × 1,50 = 1.200 TL) matraha eklenmez; kur farkı faturasının KDV'si zaten aynı tutarı karşılar.

Dikkat edin: 7.200 TL'nin tamamı Atlas'ın kârı değildir. 1.200 TL'si KDV'dir ve beyannamede hesaplanan KDV olarak devlete aktarılacaktır. Gelir olarak kayda giren kısım 6.000 TL'dir ve muhasebede kambiyo kârı hesabında izlenir.

Kur ters yöne gitseydi ne olurdu? Tahsilat günü kur 49,00 TL olsaydı otel 4.800 × 49,00 = 235.200 TL gönderecekti. Aradaki 4.800 TL'lik eksik, alıcı lehine bir kur farkıdır: 4.000 TL matrah ve 800 TL KDV.

Hesap tamam. Peki bu faturanın kâğıt üzerindeki karşılığı ne olacak, ne zaman kesilecek ve hangi tuzaklara dikkat edilecek?

Bölüm 5 · Belge Kur farkı faturasını kim, ne zaman keser?

Kur farkı faturası, farkın lehine oluştuğu tarafça, tahsilat veya ödemenin gerçekleşmesinden sonra düzenlenen ve yalnızca kur farkı tutarı ile KDV'sini içeren ayrı bir faturadır. Satıcı lehine farkta satıcı, alıcı lehine farkta alıcı keser.

• Zamanlama: Fatura, kur farkının kesinleştiği tahsilat veya ödeme tarihinden sonra düzenlenir. Vergi Usul Kanunu'ndaki yedi günlük düzenleme süresini bu tarihten itibaren dikkate almak en güvenli yoldur.
• Kısmi tahsilat: Otel parayı iki taksitte öderse her taksit için ayrı kur farkı doğar; her biri kendi tahsilat günündeki kurla hesaplanır.
• Açıklama satırı: Faturada ilgili asıl faturanın numarası, tarihi, döviz tutarı ve iki kur açıkça yazılmalıdır. Bir vergi incelemesinde ilk bakılan yer burasıdır.
• Tevkifatlı işlemler: Asıl işlem KDV tevkifatına tabiyse kur farkı faturasında da aynı tevkifat uygulanır. Ayrıntı için tevkifat ve stopaj rehberimize bakın.

Belge düzeni oturdu. Şimdi işin daha az konuşulan ama daha pahalı tarafına geçelim: kurun size ne kadar zarar verebileceği.

Bölüm 6 · Risk Kur riski bir KOBİ'yi nasıl vurur?

Kur riski, döviz cinsinden alacak, borç veya gelecekteki nakit akışlarının lira değerinin kur hareketleri yüzünden beklenmedik biçimde değişmesi riskidir. Döviz alacağınız borcunuzdan fazlaysa kurun düşmesi, döviz borcunuz alacağınızdan fazlaysa kurun yükselmesi sizi zarara sokar.

Atlas Kahve'nin gerçek kur riski aslında makine satışında değil, yeşil çekirdek alımında. Brezilya ve Etiyopya'dan gelen çekirdek dolarla ödeniyor, ama kafelere satılan kavrulmuş kahvenin fiyat listesi lirayla. Dolar yükseldiğinde maliyet anında artar, fiyat listesi ise ancak bir sonraki güncellemede.

Bu tabloyu okumak kolay: Atlas'ın dolar tarafında 11.500 dolarlık açığı var. Dolar her 1 TL yükseldiğinde şirket 11.500 TL kaybeder. Avro tarafında ise küçük bir fazlası var; avronun yükselmesi ona yarar. Bu rakamları bilmek, onları yönetmenin ilk adımıdır.

Kur riskini küçülten dört alışkanlık

• Döviz gelir ve giderlerini eşleyin: dövizle aldığınız ürünü mümkünse dövize endeksli fiyatla satın (doğal korunma).
• Dövizli işlerde vadeyi kısaltın; 45 gün yerine 15 gün, kur oynaklığına maruz kalınan süreyi üçte birine indirir.
• Teklif ve sözleşmelere kur maddesi yazın: hangi kur, hangi gün, hangi eşikte fiyat güncellenir.
• Büyük döviz ödemeleri için avans, peşin alım veya bankanızla vadeli işlem gibi araçları önceden konuşun.
• Her pazartesi açık döviz pozisyonunuzu tek satırda güncelleyin.
• Fiyat listelerinizi kur değiştiğinde değil, takvime bağlı bir ritimle güncelleyin.

Riskin haritası çıktı. Son soru şu: bu takibi Heyşirket'te nasıl yaparsınız ve neyi yapamazsınız?

Bölüm 7 · Uygulama Heyşirket'te dövizli işlemleri nasıl takip edersiniz?

Heyşirket'te satış faturaları bugün Türk lirası ile düzenlenir; döviz cinsinden fatura kesme özelliği yoktur. Buna karşılık kasa ve banka tarafında dolar ve avro hesapları açabilir, döviz hareketlerini kendi para birimlerinde izleyebilirsiniz.

Bunu açıkça söylüyoruz, çünkü dövizli fatura ihtiyacınız sık ve düzenliyse belgenin kendisini e-belge sağlayıcınızın ekranından kesmeniz gerekir. Ara sıra dövizli fiyat verip lira ile faturalayan bir işletme içinse aşağıdaki akış yeterlidir.

Adım adım: avroyla fiyatlanan bir satışı lira ile takip etmek

1. Döviz hesabınızı tanımlayın

   Nakit & Banka ekranında Hesap ekle düğmesine basın, Para birimi olarak EUR seçip bankanızdaki avro hesabını kaydedin. Virman yalnızca aynı para birimindeki hesaplar arasında yapılabilir.

   

2. Faturayı lira karşılığı ile kesin

   Yeni fatura formunda birim fiyatı, sözleşmedeki kurla bulduğunuz lira tutarı olarak girin. Fatura özetinin altında para biriminin Türk Lirası olduğunu görürsünüz.

   

3. Döviz bilgisini not alanına yazın

   İkinci adım olan Tahsilat ve not bölümündeki Fatura notu alanına döviz tutarını, kurun kaynağını ve tarihini yazın: “4.000 EUR, 22.08.2026 TCMB döviz alış kuru 50,00 TL; ödeme günü kuru esas alınır.”

4. Tahsilatı lira olarak kaydedin

   Para geldiğinde Tahsilat kaydet penceresinde tahsil edilen lira tutarını girin. Fatura tutarını aşan kısım için ayrıca kur farkı faturası keseceğinizi unutmayın.

   

5. Kur farkı için bir hizmet kartı açın

   Ürün & Hizmetler ekranında Yeni kayıt ile “Kur farkı” adlı, stok takibi kapalı bir kayıt oluşturun. Kur farkı faturasını bu kalemle ve asıl satışın KDV oranıyla kesin; açıklamaya asıl faturanın numarasını yazın.

   

Cari ekstreyi her dövizli tahsilattan sonra açmak iyi bir alışkanlıktır. Müşteriyle yapacağınız cari hesap mutabakatında ilk sorulan soru, bu küçük kur farklarıdır.

Döviz hesaplarınızı bugün görünür yapın Avro veya dolar hesabınızı Nakit & Banka ekranına ekleyin; açık döviz pozisyonunuzu her pazartesi tek bakışta okuyun. Nakit & Banka'yı aç

Yazar: Heyşirket Editör Ekibi